ARBEIDSCONFLICT
Wat is arbeidsmediation en hoe werkt het?
Door Marinelle van Veen · MfN-registermediator en jurist
Een arbeidsconflict kan veel tijd en energie vragen van zowel een werkgever als een werknemer. Wanneer gesprekken steeds moeilijker worden en de samenwerking onder druk staat, kan het lastig zijn om samen nog een uitweg te vinden.
Arbeidsmediation kan dan helpen. Een onafhankelijke mediator begeleidt het gesprek en helpt partijen om duidelijk te krijgen wat er speelt, waar de belangen liggen en welke mogelijkheden er zijn.
In dit artikel leg ik uit wat arbeidsmediation is, wanneer mediation kan helpen en hoe een mediationtraject doorgaans verloopt.
- → Wat is arbeidsmediation?
- → Wanneer kan arbeidsmediation helpen?
- → Is arbeidsmediation vrijwillig?
- → Hoe verloopt een arbeidsmediationtraject?
- → Een situatie uit de praktijk
- → Wat is de rol van de bedrijfsarts bij een arbeidsconflict?
- → Wat gebeurt er als partijen er niet uitkomen?
- → Welke afspraken kunnen partijen maken?
- → Wat kost arbeidsmediation en wie betaalt?
- → Veelgestelde vragen over arbeidsmediation
- → Wanneer is een kennismakingsgesprek zinvol?
Wat is arbeidsmediation?
Arbeidsmediation is mediation bij een conflict op het werk. Een onafhankelijke mediator begeleidt een werkgever en werknemer bij het bespreken van het conflict en het zoeken naar een oplossing.
De mediator kiest geen partij en bepaalt niet wie er gelijk heeft. Het doel is om ruimte te creëren voor een gesprek waarin beide partijen hun perspectief kunnen geven en waarin ook aandacht is voor wat er onder de standpunten speelt.
Dat kan leiden tot afspraken over de samenwerking, maar ook tot andere oplossingen. Soms blijkt tijdens mediation dat partijen verder willen met elkaar. In andere situaties wordt duidelijk dat voortzetting van de arbeidsrelatie niet meer passend is.
Het uitgangspunt is steeds dat partijen zelf bepalen welke afspraken zij willen maken.
Wanneer kan arbeidsmediation helpen?
Een arbeidsconflict ontstaat niet altijd door één duidelijke gebeurtenis. Soms lopen spanningen langere tijd op. Er ontstaan misverstanden, verwachtingen worden niet uitgesproken of eerdere gesprekken hebben het probleem niet opgelost.
Mediation kan bijvoorbeeld worden ingezet bij:
- een verstoorde arbeidsrelatie tussen werkgever en werknemer;
- een conflict tussen een medewerker en leidinggevende;
- problemen in de communicatie;
- verschil van inzicht over functioneren of verantwoordelijkheden;
- spanningen na een wijziging binnen de organisatie;
- een conflict dat invloed heeft op de samenwerking binnen een team;
- een arbeidsconflict tijdens ziekte of re-integratie;
- een situatie waarin partijen willen onderzoeken of voortzetting van het dienstverband nog mogelijk is.
Niet ieder verschil van mening vraagt om mediation. Soms kan een gesprek binnen de organisatie voldoende zijn. Maar wanneer gesprekken vastlopen of partijen elkaar niet meer goed bereiken, kan het helpen om een onafhankelijke mediator in te schakelen.
Daarbij hoeft een conflict niet eerst volledig te escaleren. Juist wanneer er nog ruimte is om naar elkaar te luisteren, kunnen vaak meer mogelijkheden worden onderzocht.
Is arbeidsmediation vrijwillig?
Vrijwilligheid is een belangrijk uitgangspunt van mediation. Partijen nemen deel aan het mediationproces omdat zij bereid zijn om het gesprek aan te gaan en samen naar mogelijkheden te zoeken. Een mediator kan niemand dwingen om een bepaalde oplossing te accepteren.
Bij arbeidsconflicten tijdens ziekte ligt de situatie soms genuanceerder. Werkgever en werknemer hebben in het kader van de re-integratie ieder hun eigen verplichtingen. Wanneer de bedrijfsarts mediation adviseert, kan het daarom belangrijk zijn om serieus naar dat advies te kijken.
Het zonder goede reden niet meewerken aan redelijke re-integratie-inspanningen kan onder omstandigheden gevolgen hebben. Voor een werknemer kan dat bijvoorbeeld gevolgen hebben voor de loondoorbetaling. Ook kan het UWV onder bepaalde voorwaarden een loonsanctie opleggen aan een werkgever die onvoldoende re-integratie-inspanningen heeft verricht.
Of dergelijke gevolgen aan de orde zijn, hangt altijd af van de concrete situatie. Een mediationadvies betekent dus niet automatisch dat het niet deelnemen aan mediation leidt tot een loonmaatregel of loonsanctie. Bij twijfel is het verstandig om de situatie goed te laten beoordelen.
Hoe verloopt een arbeidsmediationtraject?
Een mediationtraject ziet er niet bij ieder conflict precies hetzelfde uit. Wel zijn er meestal een aantal herkenbare stappen:
Een situatie uit de praktijk
FICTIEVE SITUATIE UIT DE PRAKTIJK
Een accountmanager en een salesdirecteur verschillen al langere tijd van mening over de invulling van de functie en de verwachtingen over en weer. Gesprekken hierover hebben weinig verandering gebracht en de verhouding is steeds verder onder druk komen te staan. Op een gegeven moment lukt het niet meer om het gesprek op een goede manier te voeren.
Tijdens mediation krijgen beiden de gelegenheid om hun perspectief toe te lichten. Gaandeweg blijkt dat zij op een aantal punten hetzelfde doel hebben, maar verschillende verwachtingen hebben over de manier waarop dat doel bereikt moet worden.
Door die verwachtingen concreet te maken, ontstaat ruimte om opnieuw naar de samenwerking te kijken. De partijen spreken vervolgens af hoe zij de komende periode met elkaar willen werken, welke verwachtingen over en weer gelden en wanneer zij opnieuw evalueren.
Het voorbeeld laat zien dat mediation niet altijd begint met de vraag: wie heeft er gelijk? Soms is de belangrijkere vraag: wat hebben we nodig om vanaf hier verder te kunnen?
Wat is de rol van de bedrijfsarts bij een arbeidsconflict?
Wanneer een arbeidsconflict samengaat met ziekte of problemen rondom re-integratie, kan de bedrijfsarts een belangrijke rol hebben.
De bedrijfsarts beoordeelt de medische situatie en kan adviseren over wat vanuit medisch oogpunt mogelijk en passend is. Wanneer het arbeidsconflict het herstel of de re-integratie belemmert, kan de bedrijfsarts adviseren om mediation in te zetten.
De mediator heeft vervolgens een andere rol. De mediator beoordeelt niet of iemand medisch in staat is om te werken en neemt ook de rol van de bedrijfsarts niet over. De verschillende rollen zijn dus belangrijk om uit elkaar te houden.
Ook wanneer mediation wordt geadviseerd, blijven de verplichtingen rondom ziekte en re-integratie van belang. Welke gevolgen het niet opvolgen van een advies kan hebben, hangt af van de omstandigheden en de geldende regels.
Wat gebeurt er als partijen er niet uitkomen?
Mediation geeft geen garantie dat partijen tot overeenstemming komen. Soms lukt het om de samenwerking te herstellen. Soms worden praktische afspraken gemaakt waardoor het conflict niet langer in de weg staat aan het werk.
Maar het kan ook blijken dat partijen niet meer samen verder willen of kunnen. In dat geval kan mediation helpen om te onderzoeken of een zorgvuldig afscheid mogelijk is. Daarbij kunnen partijen bespreken welke afspraken nodig zijn om het dienstverband te beëindigen. Een dergelijke mediation wordt ook wel exit-mediation genoemd.
Ook wanneer voortzetting van de arbeidsrelatie niet meer aan de orde is, kan het waardevol zijn om de situatie niet verder te laten escaleren.
Welke afspraken kunnen partijen maken?
De afspraken die uit mediation voortkomen, verschillen per situatie. Het kan bijvoorbeeld gaan om:
- afspraken over de manier waarop partijen met elkaar communiceren;
- een andere verdeling van werkzaamheden of verantwoordelijkheden;
- afspraken over werkhervatting;
- begeleiding of evaluatiemomenten;
- afspraken over de toekomstige samenwerking;
- of afspraken over het beëindigen van het dienstverband.
Als partijen overeenstemming bereiken, kunnen zij deze afspraken schriftelijk vastleggen. De mediator begeleidt het proces, maar is geen partij bij de overeenkomst. De verantwoordelijkheid voor de uiteindelijke afspraken ligt bij werkgever en werknemer.
Wanneer afspraken juridische of financiële gevolgen hebben, is het verstandig om deze vooraf door een eigen deskundige te laten beoordelen.
Wat kost arbeidsmediation en wie betaalt?
De kosten van arbeidsmediation zijn afhankelijk van de duur en de complexiteit van het traject.
Bij arbeidsconflicten betaalt de werkgever regelmatig de kosten van mediation. Dat is echter geen algemene wettelijke regel. Werkgever en werknemer kunnen vooraf afspraken maken over de verdeling van de kosten. Het is belangrijk dat daar vanaf het begin duidelijkheid over bestaat.
Tijdens de kennismaking kan worden besproken wat de situatie vraagt en welke aanpak daarbij past.
Veelgestelde vragen over arbeidsmediation
Wanneer is een kennismakingsgesprek zinvol?
Zit u in een arbeidsconflict en weet u niet goed wat een verstandige volgende stap is? Dan kan een eerste gesprek helpen om de situatie te verkennen.
U hoeft vooraf niet te weten wat de oplossing moet zijn. Het is voldoende dat u wilt onderzoeken of er ruimte is om met elkaar in gesprek te gaan. Tijdens een kennismakingsgesprek kunt u vertellen wat er speelt en vragen stellen over mediation. Samen kunnen we vervolgens bekijken of mediation op dit moment passend is.
Geen oordeel. Wel helderheid.
Een persoonlijk gesprek met Marinelle van Veen (MfN-registermediator en jurist):
Avant mediation & advies
MfN-registermediator · Jurist
📍 Hoofdlocatie: Steenovenweg 5, Helmond
Gesprekslocaties in Eindhoven Centrum, Eindhoven De Hurk, Valkenswaard & Helmond
💬 Online of op locatie
